Ιατρείο μνήμης - Άνοια και Νευροεκφυλιστικα Νοσήματα

Ο όρος «Άνοια» είναι κατ’ αρχήν περιγραφικός και αναφέρεται στην έκπτωση τωννοητικών λειτουργιών σε βαθμό ικανό να επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα των ασθενών. Η αιτιολογία της Άνοιας (δηλαδή η υποκείμενη παθολογική διεργασία που έχει οδηγήσει στη νοητική έκπτωση) μπορεί να είναι εκφυλιστική (συχνότερο αίτιο η νόσος Alzheimer), αγγειακή, τραυματική, τοξική (π.χ. αλκοόλ, ανεπιθύμητες ενέργειες φαρμάκων), μεταβολική (π.χ. ελλείψεις βιταμινών, υποθυρεοειδισμός, νεφρική βλάβη, ηπατική ανεπάρκεια) ή και συνδυασμός των ανωτέρω. Συνήθως, τα πρώτα συμπτώματα αφορούν στη μνήμη για πρόσφατα γεγονότα (π.χ. κάποιος/α ξεχνά πρόσφατες συζητήσεις, επαναλαμβάνει ερωτήσεις, χάνει προσωπικά αντικείμενα), ωστόσο συχνά ενδέχεται να εμφανιστούν αμιγώς συναισθηματικά ή συμπεριφορικά συμπτώματα (π.χ. έντονο άγχος, αϋπνία, θλίψη, απάθεια, ευερεθιστότητα, ευσυγκινησία) ή δυσχέρεια στην καθημερινή λειτουργικότητα (π.χ. προβλήματα στην οδήγηση, λάθη σε οικονομική διαχείριση, χωροχρονικός αποπροσανατολισμός). Δεδομένης της αύξησης του προσδόκιμου επιβίωσης, της συνεπακόλουθης γήρανσης του πληθυσμού και της ερευνητικής προόδου που επιτρέπει την πρώιμη ακριβή διάγνωση, τα περιστατικά νοητικής έκπτωσης – Άνοιας στην κοινότητα ολοένα και αυξάνονται.

Διανύουμε μία εποχή ραγδαίων επιστημονικών εξελίξεων που αφορούν πρωτίστως στη νόσο Alzheimer, ωστόσο έμμεσα ή άμεσα επηρεάζουν κάθε ασθενή με Άνοια. Πλέον είναι διαθέσιμες σύγχρονες μέθοδοι πρώιμης διάγνωσης της νόσου (και σε προκλινικό-ασυμπτωματικό στάδιο), ακόμα και μέσω μίας απλής εξέτασης αίματος. Η συγκεκριμένη εξέλιξη αποτελεί μία επανάσταση στον τομέα της Νευρολογίας εν γένει, καθώς επιτρέπει την έγκαιρη και ακριβή διάγνωση και τη στοχευμένη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου Alzheimer. Επιπλέον, κυκλοφορούν εμπορικά και αναμένονται και στην Ελλάδα εντός του έτους οι πρώτες αιτιολογικές θεραπείες της νόσου Alzheimer. Πρόκειται για ενδοφλεβίως χορηγούμενα φάρμακα, τα οποία στοχεύουν στην πρωτεΐνη του Αμυλοειδούς, εμποδίζοντας τη συσσώρευσή της στον Εγκέφαλο. Η συσσώρευση του Αμυλοειδούς θεωρείται πως αποτελεί το αρχικό βήμα στην παθολογική διεργασία της νόσου Alzheimer που οδηγεί τελικά σε Άνοια. Συνεπώς τα νέα αυτά φάρμακα παρεμβαίνοντας στο συγκεκριμένο μονοπάτι επιβραδύνουν ή και αναστέλλουν την εξέλιξη της νόσου.

Οι προαναφερθείσες εξελίξεις είναι σίγουρα ρηξικέλευθες επιστημονικά και ιδιαίτερα ελπιδοφόρες για τους/τις ασθενείς. Ταυτόχρονα όμως, καθιστούν σήμερα πιο κομβικό από ποτέ τον ρόλο των ειδικών Ιατρείων Μνήμης – Νοητικών Διαταραχών. Ο μεγάλος όγκος των ασθενών σε συνδυασμό με το συνεχώς μεταβαλλόμενο επιστημονικό τοπίο απαιτούν την παρακολούθηση από Νευρολόγους εξειδικευμένους/ες στον τομέα των Νοητικών Διαταραχών και τη χρήση όλων των διαθέσιμων μέσων (κλασικών και σύγχρονων) για τη διάγνωση και την αντιμετώπιση. Ιδίως για ασθενείς που παρουσιάζουν κλινικές ατυπίες (π.χ. εμφάνιση συμπτωμάτων πριν τα 70 έτη, ταχεία εξέλιξη συμπτωμάτων, συνυπάρχουσα κινητική διαταραχή, έντονα συμπεριφορικά συμπτώματα) είναι απαραίτητη η άμεση αξιολόγηση σε Ιατρείο Μνήμης, καθώς ενδέχεται να υποκρύπτεται κάποιο σπάνιο ή/και δυνητικά αναστρέψιμο αίτιο. Επιπροσθέτως, οι ασθενείς που παρουσιάζουν την κλασική κλινική εικόνα Άνοιας στο πλαίσιο της νόσου Alzheimer (εμφάνιση συμπτωμάτων μετά τα 70 έτη, προεξάρχουσα διαταραχή μνήμης για πρόσφατα γεγονότα, βραδεία επιδείνωση στην πορεία του χρόνου) ωφελούνται ιδιαιτέρως από την παρακολούθηση σε ειδικό Ιατρείο Μνήμης μέσω της πρόσβασης σε νεότερες μεθόδους διάγνωσης, αντιμετώπισης και συνολικής διαχείρισης του νοσήματος.

Η εποχή κατά την οποία η Άνοια θεωρούταν φυσικό επακόλουθο του γήρατος («Γεροντική Άνοια») έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Σήμερα γνωρίζουμε πως η νοητική έκπτωση αποτελεί την κλινική έκφραση μίας παθολογικής εγκεφαλικής διεργασίας και συνεπώς πρέπει να διαγνωστεί με ακρίβεια και να αντιμετωπιστεί στοχευμένα. Είναι επίσης αποδεδειγμένο πως η εφαρμογή προληπτικών μέτρων (ρύθμιση παραγόντων αγγειακού κινδύνου, τακτική σωματική άσκηση, κοινωνική δραστηριότητα, αντιμετώπιση αϋπνίας και κατάθλιψης) ιδίως σε άτομα υψηλού κινδύνου μειώνει έως και 50% τον κίνδυνο εμφάνισης Άνοιας. Παράλληλα, η έγκαιρη διάγνωση και έναρξη θεραπείας και η τακτική παρακολούθηση βελτιώνει την ποιότητα ζωής ασθενών και οικείων, επιβραδύνοντας την εξέλιξη της νόσου. Η ευαισθητοποίηση, συνεπώς, των επαγγελματιών υγείας αλλά και του κοινού για τις πρώτες ενδείξεις νοητικής έκπτωσης και η άμεση εκτίμηση από Νευρολόγο είναι ο ακρογωνιαίος λίθος για τη βέλτιστη πορεία. Ως κατακλείδα, λοιπόν, με το βλέμμα στο μέλλον μπορούμε να πούμε πως «Η Άνοια είναι μία χρόνια νόσος που προλαμβάνεται και αντιμετωπίζεται!».